Home > Plan > Thematische fiches > Mensenhandel en mensensmokkel

4. Mensenhandel en mensensmokkel

Mensenhandel heeft voornamelijk betrekking op het economisch (horeca, bouw, huishouden) en seksueel uitbuiten van personen. Andere vormen van exploitatie vallen echter ook onder mensenhandel. We kunnen daarbij denken aan de exploitatie van bedelarij36 of het misbruiken van de kwetsbaarheid van personen om hen ertoe aan te zetten misdaden of delicten te plegen, zoals personen die hier illegaal verblijven en verplicht worden om drugs te verkopen. Het laatste type mensenhandel uit de wet van 10 augustus 2005 heeft betrekking op het verwijderen en verhandelen van organen.

Daarnaast is er nog de problematiek van de huisjesmelkerij: het ter beschikking stellen van een goed door een huisjesmelker is stricto sensu geen vorm van mensenhandel maar kan in verband gebracht worden met gevallen van mensenhandel en eventueel zelfs mensensmokkel. In bepaalde gevallen kunnen de praktijken van huisjesmelkers immers wijzen op mensenhandel , bijvoorbeeld als werkgevers de arbeiders, die ze elders uitbuiten, in onwaardige omstandigheden onderbrengen in gebouwen die ze in hun bezit hebben.

Mensensmokkel moet goed onderscheiden worden van mensenhandel en heeft rechtstreeks te maken met de problematiek van de migratie. De term wordt gebruiktvoor de smokkelaars die de doorgang, het binnenkomen en het illegale verblijf organiseren van niet-ingezetenen van de Europese Unie, in ruil voor soms aanzienlijke geldsommen, die voor de mensen die er zich aan wagen vaak een buitensporige belasting betekenen. Vanuit een context van kwetsbaarheid en crisis in het land van herkomst kan de mensensmokkel ook uitmonden in mensenhandel, indien hij gepaard gaat met bedrieglijke praktijken omtrent het werk dat beloofd werd bij aankomst in het land van bestemming: mensen die een beroep doen op een netwerk van smokkelaars moeten vaak hun schulden afbetalen door in mensonwaardige omstandigheden aan het werk te gaan in de prostitutie, in een restaurant, enz. Het gebeurt overigens ook dat migranten onderweg uitgebuit worden. Ook hier moet de gepaste aandacht gaan naar het gedeelte over de minderjarigen en in het bijzonder de niet-begeleide minderjarigen.

Eén van de grootste moeilijkheden met dit type van uitbuiting is de opsporing ervan. Enerzijds zijn deze vormen van exploitatie niet erg zichtbaar voor de bevolking en anderzijds is het slachtoffer zich, om psychologische en economische redenen, niet altijd bewust van de toestand van uitbuiting. De slachtoffers komen vaak terecht in een situatie van fysiek of psychisch geweld, waar ze moeilijk uit geraken. Het is in dit verband van belang te herinneren aan de toepassing van het door de omzendbrief van 26 september 2008 georganiseerde nationale mechanisme voor de doorverwijzing van de slachtoffers van mensenhandel. Dat moet resulteren in een multidisciplinaire samenwerking met het oog op de slachtoffers van mensenhandel en/of van bepaalde zwaardere vormen van mensensmokkel (zie verder).

Wat de opsporing betreft kunnen de eerstelijnsorganisaties die actief zijn rond de thematiek van de prostitutie, vanwege hun werkwijze (niet-oordelend, gratis en anonieme medische dienstverlening, verdelen van preventiemateriaal...) een belangrijke rol spelen vanuit de bevoorrechte vertrouwensrelaties die ze kunnen aangaan met de mogelijke slachtoffers van mensenhandel en seksuele uitbuiting.

De politie komt op het toneel op het ogenblik dat het fenomeen van de mensenhandel zich al manifesteert en probeert er een einde aan te stellen en tegelijk de slachtoffers perspectieven aan te bieden. Het strafrechtelijke beleid ter zake zal voornamelijk gericht zijn op de economische en seksuele uitbuiting, met een bijzondere aandacht voor de uitbuiting van minderjarigen.

Vanuit een juridisch standpunt legt Col 01/15 het beleid vast inzake onderzoek en vervolging van gevallen van mensenhandel. Er bestaat voor de politie en de sociale inspectie ook een brochure met de indicatoren voor exploitatie. Heel onlangs werd in Col 20/16 het vervolgings- en onderzoeksbeleid vastgelegd met betrekking tot de uitbuiting van bedelarij. Omzendbrief Col 04/2011 betreffende de bestrijding van mensensmokkel bepaalt het strafrechtelijke beleid ter zake. Tot slot is er nog de multidisciplinaire omzendbrief van 2008 die bepaalt dat het systeem voor de bescherming van de slachtoffers van mensenhandel in specifieke gevallen ook kan worden toegepast op de slachtoffers van mensensmokkel.